|
قبل از انقلاب
قبل از پيروزي انقلاب اسلامي امر آموزش عمومي و سوادآموزي بزرگسالان توسط سازمانهاي متعدد با عناوين مختلف از سال 1315 دنبال شد اين سازمانها عبارتند از :
1- سازمان تعليمات اكابر (1320-1315)
2- سازمان آموزش سالمندان (1335-1332)
3-سازمان آموزش بزرگسالان (1343-1335)
4-كميته ملي پيكار جهاني با بيسوادي(1355-1343)
5-سازمان جهاد ملي سوادآموزي (1357-1355)
وجه مشترك همه اين سازمان ها استفاده از اوقات فراغت مدارس روزانه و در عصرها و براي براي آموزش سوادآموزي بود. بهعلاوه همه اين سازمانها داراي عمري كوتاه و زودگذر بودهاند.
در اين سالها از نيروهاي متعدد مانند سپاهدانش – معلمان مدارس روزانه و … در زمينه آموزش بيسوادان استفاده شد.
1-سازمان تعليمات اكابر (1320-1315)
تعليمات اكابر اولين سازماني بود كه به بطور رسمي براي با سوا د كردن بزرگسالان در سال 1315 در ايران تاسيس شد و مقرر گرديد در تمام مدارس روزانه، كلاسهاي شبانه ويژه بزرگسالان نيز داير شود. فعاليتهاي اين سازمان تا شهريور 1320 ادامه داشت اما در اين تاريخ به دليل درهمگسيختگي اوضاع سياسي – اجتماعي كشور منحل شد.
2- سازمان آموزش سالمندان (1335-1332)
آموزش سالمندان به دليل وقوع جنگ جهاني و جو سياسي – اجتماعي آن زمان، فعاليتهاي سوادآموزي براي مدتي متوقف شد. دوازده سال بعد يعني در سال 1332 كلاس هاي سوادآموزي بزرگسالان با عنوان «آموزش سالمندان» كار خود را آغاز كرد. اين كلاسها با هدايت سازمان يونسكو در فاصله بين 1320-1335 به صورت پراكنده در چند شهرستان و استان تشكيل شد ولي اين فعاليتها نيز به دليل هزينههاي سنگين اجرايي متوقف شد.
3- سازمان آموزش بزرگسالان (1343-1335)
سومين سازمان رسمي و وابسته به دولت كه مسئوليت سوادآموزي بزرگسالان را در ايران بر عهده گرفت «سازمان آموزش بزرگسالان» نام گرفت.
در سال 1335 هجري شمسي با استفاده از تجارب گذشته، فعاليت كلاسهاي آموزش بزرگسالان از سر گرفته شد و كوششي جديد و دامنهدار براي گسترش و هماهنگي سوادآموزي بزرگسالان آغاز شد. در اين دوره علاوه بر وزارت فرهنگ (وزارت آموزش و پرورش كنوني) كه اجراي برنامههاي آموزشي بزرگسالان را بر عهده داشت، وزارتخانههاي ديگر مانند: «كشاورزي، كار، جنگ و سازمانهايي از قبيل بنياد خاور نزديك، اداره كل امور اجتماعي عمران روستايي، ارتش، بانك عمران و سازمان پيشاهنگي» نيز در امر سوادآموزي بزرگسالان مشاركت داشتند.
تا اين زمان علاوه بر بر كلاسهاي شبانه كه در دبستانها تشكيل شده بود در كارخانههاي دولتي، آسايشگاهها و بيمارستانها، واحدهاي ارتش و شهرباني و ژاندامري نيز كلاسهاي سوادآموزي بزرگسالان با نظارت وزارت فرهنگ تشكيل شد و تا سال 1345 به كار خود ادامه داد. اما به دليل رشد سريع جمعيت و افزايش درصد بيسوادي نتوانست توفيق چنداني به دست اورد.
4- كميته ملي پيكار جهاني با بيسوادي (1355-1343)
در سال 1343 يعني دو سال پس از تشكيل سپاهدانش «كميته ملي پيكار جهاني با سوادي» تشكيل شد. اين كميته به موجب اساسنامه مصوب، وظايف و فعاليتهايي را به منظور كاهش بيسوادي در جامعه به عهده گرفت كه اين فعاليت با توجه به نحوه اجراي آنها به سه دوره «آزمايشي، دوره گسترش فعاليتها و دوره واگذاري فعاليتها» تقسيم شد. در اين مدت نزديك به سهميليون نفر را تحتپوشش قرار داد اما تنها يك ميليون نفر موفق به اخذ كارنامه شدند.
5- سازمان جهاد ملي سوادآموزي (1357-1355)
آخرين سازماني كه قبل از انقلاب اسلامي در ايران تاسيس شد «جهاد ملي سوادآموزي» نام داشت كه در خرداد ماه سال 1355 شكل گرفت مسئوليت با سواد كردن بزرگسالان را به عهده گرفت. در اين سازمان برنامهها و فعاليتها با نظام مديريت متمركز اداره ميشد، يعني كليه تصميمگيريها، سياستگذاريها، انتخاب محتوا و تهيه و تدوين مواد آموزشي، تعيين ضوابط استخدامي، گزينش آموزشياران سوادآموزي و … در مركز انجام شده و سپس به تمام نقاط كشور ابلاغ و ارسال ميگرديد. شعار اين سازمان آن بود كه تا سال 1366 بيسوادي را ريشهكن ميكند و سطح آگاهي و دانش بزرگسالان بيسواد را در زمينههاي شغلي، اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و تكنولوژي بالا ميبرد. با پيروزي انقلاب اين سازمان نيز مانند بسياري از سازمانهاي وابسته به رژيم منحوس شاهنشاهي منحل گرديد.
پس از انقلاب اسلامي
پس از پيروزي انقلاب اسلامي, بنيانگذار كبير انقلاب اسلامي با درك عميق از مشكلاتيكه در اثر بيسوادي مردم در جامعه بروز ظهور مييابد طي فرماني موضوع بسيج سوادآموزي را صادر نمودند.
در هفتم دي ماه سال 1358 سازمان نهضت سوادآموزي با هدف با سواد كردن خيل عظيم بيسوادان كشور تشكيل شد. حضرت امام (ره) بهمنظور تقويت برنامههاي سوادآموزي حجهالاسلام و المسلمين محسن قرائتي را بهعنوان نماينده خويش در اين سازمان منصوب نمود.
در سال 1363 دولت با هدف تقويت و توسعه برنامههاي مبارزه با بي سوادي در كشور اساسنامه سازمان را بهتصويب مجلس رساند. كه در آن وظيفه اصلي نهضت آموزش بزرگسالان ,در حد خواندن و نوشتن و آموختن حساب با استفاده از ابزارهاي هنري و تشويق و ترغيب بيسوادان و كم سوادان در يادگيري بيشتر جمعيت بيسواد كشور تعيين شد.
در طي سالهاي پس از تشكيل سازمان از ساختارهاي تشكيلاتي مختلفي استفاده نمود كه تمامي اين ساختارها بر مبناي توزيع وظايف و مسئوليتها طراحي شد.
در حال حاضر ستاد سازمان متشكل از سه معاونت و 15 دفتر و مديريت برنامهريزي و نظارت بر فعاليتهاي سوادآموزي در كشور ميپردازد.
1- در فاصله زماني صدور فرمان بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران (7ديماه 1358) تا انتخاب نماينده خود در سازمان (سال1361) ، حرکت سوادآموزي و مبارزه با بيسوادي ،توسط دستگاههاي ذيربط (آموزش و پرورش ، جهادسازندگي ، جامعه روحانيت ، جهاد دانشگاهي و نهضت سوادآموزي) و بصورت شورايي اداره ميشد. وبا توجه به فضاي انقلابي جامعه ، با همکاري تمامي نهادهاي مردمي (از قبيل مساجد ،کميته هاي انقلاب ، بسيج مستضعفين ، کانونهاي فرهنگي ،انجمنهاي اسلامي ،نيروهاي مسلح ، کارخانجات ، کارگاهها، اصناف و ... ) بصورت خودجوش و گسترده ، اقدام به آموزش باسوادان با همکاري آموزش و پرورش ، براي ياددادن و تشکيل کلاسهاي سوادآموزي در تمامي فضاهايي که امکان تشکيل کلاس در آنها وجود داشت ، کردند.
2 - اوج گرفتن حرکت فزاينده سوادآموزي و مبارزه با بيسوادي در کشور ، بعد از صدور فرمان امام (ره) مرهون زحمات بي شائبه مسئولين اوليه نظام بويژه اعضاي شوراي انقلاب است که از اين ميان مي توان شهيدان مطهري ، بهشتي ، باهنر ،رجايي و نمايندگان ولي فقيه در اکثريت استانهاي کشور (از قبيل شهيدان صدوقي (يزد)، مدني (تبريز) ، اشرفي اصفهاني (کرمانشاه) ، دستغيب (شيراز ) و ... ) را نام برد . بويژه بايد از شهيدان رجايي و باهنر به عنوان نخستين بانيان تشکل نهضت سوادآموزي ، که هم جان خويش را بر سر راه تعليم و تربيت جامعه در طبق اخلاص به خداي خويش تسليم کردند، ياد کرد.
3- علاوه بر موارد فوق نبايد از خدمات صادقانه دست اندرکاران اجرايي امر سوادآموزي و مبارزه با بيسوادي ، که از اولين روز صدور فرمان امام (ره) و در راه ارتقاي سطح فرهنگ عمومي جامعه قدم برداشتندو حتي جان خويش را بر سر اينکار گذاشتند، غافل شويم ،آناني که در بدترين شرايط از لحاظ امنيتي و عدم وجود امکانات و ابزار مورد نياز اين رسالت بزرگ ، با کمترين چشم داشتي ، به اقصي نقاط صعب العبور و روستاهاي کشور مهاجرت کردند،تا مبلغ و رساننده پيام امام (ره ) به محرومين و مستضعفين جامعه باشند.آموزشياراني که در جبهه هاي نبرد عليه دشمن عفلفي ، پايبند ميثاق بزرگشان با امام عزيز بودند تا جان خويش را فدا کردند و حتي در خط مقدم جبهه ها ، دست از مبارزه فرهنگي و مبارزه با بيسوادي برداشتند. مسئولين و مديران لايقي که تمامي هم و غم خويش را صرف اعتلاي امر سوادآموزي کشور نمودند، امثال شيرينکارها ، سعيدي ها ، کريمي ها ، حبيب پورها و دهها نفر ديگر که بعد از سالها خدمت صادقانه و حتي د حين ماموريت سوادآموزي و انجام وظيفه اداري به ديار حق شتافتند و با رحلت شهادت گونه شان ، گواه بر صدق اعمال و گفتارشان شدند وچه آناني که تحمل همه گونه سختي را بر خود هموار نمودند و با ادامه خدمت خالصانه خويش ، مسئوليت انجام تکليف الهي و قانوني خود را در راه تحقق فرمان خدا ، پيامبر اکرم (ص) ، ائمه طاهرين (ع ) و امام راحل (ره) ، همچنان تا مرز نتيجه مطلوب استمرار مي بخشد و ادامه مي دهند .
تعاريف و مفاهيم سوادآموزي
آموزشيار
فردي است كه مسئوليت جذب ، ثبت نام و آموزش سواد و مهارت هاي اساسي زندگي سوادآموزان رابرعهده دارد .
ناظر آموزشي
فردي است كه در نهضت سوادآموزي مسئوليت نظارت ، هماهنگي ، ارزيابي و هدايت امور آموزشي آموزشياران و كلاس هاي داير سوادآموزي را برعهده دارد .
كم سواد
به فردي اطلاق مي شود که در حد آموزش ابتدايي مدرک تحصيلي داشته و غير محصل باشد .
باسواد
فردي است كه توانائي خواندن و نوشتن متن ساده اي را به فارسي يا هر زبان ديگري دارد ، خواه مدرك تحصيلي داشته باشد يا نداشته باشد. ( در اين برنامه ، باسواد كسي است كه دوره تكميلي يا معادل آن را با موفقيت گذرانده باشد ).
سوادآموز تحت پوشش
فردي است بيسواد يا كم سواد دارای ده سال سن و یا بیشتر كه امكان تحصيل در نظام آموزش رسمي كشور را ندارد و در برنامه های سوادآموزي ثبت نام و به يادگيري مي پردازد .
سوادآموزشركت كننده
سوادآموزي است كه در امتحانات پايان دوره شركت مي نمايد .
سوادآموز قبول شده
سوادآموزي است كه در امتحانات پايان دوره موفق به كسب نمرات قبولي مي گردد .
كلاس
مكان آموزشي است كه گروهي از سوادآموزان در زمان معين و مكان مشخصي نظير مدرسه، اتاق، مسجد و چادر توسط آموزشيار تحت آموزش قرار مي گيرند .
مركزيادگيري محلي
مركزآموزشي است در يك روستا يا يك منطقه شهري كه باهمكاري نهضت سوادآموزي و مردم و مسئولين محلي تأسيس ميگردد . در مركز يادگيري محلي علاوه بر آموزش سواد ، انواع مهارتهاي اساسي زندگي و مهارت هاي شغلي به سوادآموزان و فراگيران ارائه مي گردد .
مشارکتهای بین بخشی
یک نوع همکاری است بین نهضت سوادآموزی و سازمانها و آژانسهای بینالمللی، وزارتخانهها و سازمانهای دولتی و نهادهای مردمی برای پاسخگویی به نیازهای آموزشی فراگیران تحت پوشش و اقشار کم سواد جامعه در قالب انعقاد تفاهم نامه، قرارداد واجرای برنامههای مشترک، تهیه و تولید محتوا در زمینه های اقتصادی، اجتماعی ، فرهنگی ، بهداشتی تولید و آموزش داده میشود.
طرح ویژه فراملی
شامل آن دسته از فعالیتهای سوادآموزی میگردد که ثبت نام از سوادآموز در چارچوب دوره زمانی کلاسگذاری و با پیروی از ضابطه آزاد عمومی انجام میشود و هزینه تشکیل کلاس از محل منابع مجامع بین المللی اختصاص داده میشود.
طرح ویژه ملی:
شامل آن دسته از فعالیتهای سوادآموزی میشود که در چارچوب دوره زمانی کلاسگذاری تشکیل شده و از قانون آزاد عمومی تبعیت کند. هزینه تشکل اینگونه کلاسها از اعتبارات ملی سازمان اختصاص داده می شود.
طرح ویژه محلی و منطقه ای
شامل آن دسته از فعالیتهای سوادآموزی میشود که در چارچوب دوره زمانی کلاسگذاری تشکیل شده و از قانون آزاد عمومی تبعیت کند. هزینه تشکل اینگونه کلاسها از اعتبارات اختصاص داده شده از سوی سازمان آموزش و پرورش استان باشد ( خارج از بودجه برنامه توسعه وجاری ).
طرح مشارکت نهضت استان با سایر دستگاه های اجرایی استان
شامل آن دسته از فعالیتهای سوادآموزی میشود که در چارچوب دوره زمانی کلاسگذاری تشکیل شده و از قانون طرح آزاد عمومی تبعیت کند. کلیه هزینه تشکیل کلاس یا بخشی از آن از اعتبارات دستگاه اجرایی مورد مشارکت استان تامین شده باشد | 
براي مبارزه با بيسوادي به طور ضربتي و بسيج عمومي قيام كنيم تا انشاءالله در آينده نزديك هر كس نوشتن و خواندن ابتدايي را آموخته باشد. براي اين امر لازم است تمام بيسوادان براي يادگيري و تمام خواهران و برادران باسواد براي ياد دادن به پاخيزند.